Çocuk Gelişimi


TRKİYE OCUK NROLOJİSİ DERNEĞİ

OCUK GELİŞİMİ

Hazırlayanlar:

Dr.İnci Yıldırım, Hacettepe .Tıp Fakltesi ocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı
Prof Dr. Banu Anlar, Hacettepe . Tıp Fakltesi ocuk Nrolojisi Blm banlar@hacettepe.edu.tr
Prof. Dr. Ferhunde ktem, Hacettepe . Tıp Fakltesi ocuk Ruh Sağlığı Anabilim Dalı
ocuk Gelişim-Eğitimi Uz. Birgl Ural Bayoğlu, Hacettepe . İhsan Doğramacı ocuk Hastanesi
Dr.Gknur Haliloğlu, Hacettepe .Tıp Fakltesi ocuk Nrolojisi Blm
Uluslararası ocuk Hakları Szleşmesi
ocuktan Anne-Babaya Dileke -Prof Dr AtalayYrkoğlu

İindekiler

GELİŞİM BASAMAKLARI:

0-3 ay
4-6 ay
7-9 ay
10-12 ay
13-18 ay

18-24 ay
nc yaş
Drdnc yaş
Beşinci yaş
Altıncı yaş
Yedi yaş Okul ağı: 8-9, 10-12
Ergenlik

neriler:

0-3 ay
4-6 ay
7-9 ay

10-12 ay

13-18 ay

18-24 ay

nc yaş

Drdnc yaş

Beşinci yaş
Altıncı yaş

Yedi yaş

Okul ağı

Ergenlik
Televizyon

Gvenlik: ev kazaları, otomobilde gvenlik

OCUĞUNUZUN GELİŞİMİ

ocukların gelişim zellikleri birbirinden bir miktar farklı olabilir. Burada verilen bilgiler, oğunluğu yansıtmaktadır. Sizin ocuğunuzdaki gzlemleriniz burada verilenlerden farklı ise bu normal olabilir: ocuk hekiminize danışarak gzlemlerinizi ve dşncelerinizi anlatınız, bilgi alınız.

ocuğunuz kendi yaş grubundan daha ileri yaşın işlevlerini yapıyor olabilir. Ancak yaşına uygun olanları yapamıyorsa doktorunuza danışınız.

Bebeğiniz zamanından erken (prematre) doğduysa iki yaşına gelene kadar erken doğduğu sreyi yaşından ıkararak izleyiniz. rneğin 1 ay erken doğduysa ve şu anda beş aylıksa 4 aylık bebeğin gelişimine bakınız.

GELİŞİM NASIL OLUR?

Beyin gelişimi yapısal-kalıtsal zelliklere ve ayrıca evresel etkenlere, ocuğun yaptığı etkinliklere bağlıdır. Beyinde işletilen, kullanılan hcreler ve bağlantılar kuvvetlenirken kullanılmayanlar da klr, hatta yok olurlar: bu “kullan ya da kaybet” ilkesi olarak zetlenebilir.

Bu nedenle bebekler ve kk ocuklarla ilgilenen her kişi onların beyninin gelişiminde kalıcı etkiler bırakır. ocukların erişkinlerle ilişkileri, iletişimleri onların beyin gelişimini etkiler.

Bu etkiler olumlu ya da olumsuz olabilir. ocuğunuzun gelişimini olumlu etkilemek istiyorsanız:

Onun verdiği işaretlere, seslere cevap verin

Onunla konuşun, ona kitap okuyun, şarkı syleyin

Gnlk, sabit alışkanlıklar geliştirin

Etrafı araştırmaya ve oynamaya teşvik edin

İki yaşından sonra televizyonda ona uygun programları gnde bir saati gemeyecek şekilde izletin, bunun dışındaki zamanlarda başka etkinlikler yapmasını sağlayın

Davranışlarınızda tutarlı olun: ocuğunuzun belirli davranışlarını hep aynı şekilde takdir edin, ya da gerekiyorsa, cezalandırın. Olumsuz, istenmeyen davranışların ne olduğunu ğrenmesini sağlayın. Olumsuz davranışların dzelmesi zaman alacaktır: hemen sonu beklemeyin, ve gayret gsterdiği zaman onu takdir edin.

Aıklayıcı olun: “odan dağınık” yerine “oyuncakların, elbiselerin yerde duruyor ” gibi aık konuşun.

Eşinizle ya da aile byklerinizle aranızda ocuğun eğitiminde grş ayrılıkları varsa bunları onun yanında konuşmayın. Biriniz ona ğtlerde bulunurken diğeri araya girmemelidir.

Gelişim dnemi zelliklerini fark ettiğinizi gstermek ve ona katılmak ocuğunuzu yreklendirecek, coşkulandıracaktır.

ocuk yetiştirmek mutlu, eğlenceli, byleyici bir uğraştır: TADINI IKARIN!

YAŞ GRUPLARINA GRE GELİŞİM VE NERİLER

0-3 AY

GELİŞİMİ

0-1Ay:

Emzirirken, altını değiştirirken onunla konuşursanız yzn size doğru evirir.

Gzne parlak ışık gelince gzn kırpıştırır.

Yzkoyun yatırılınca başını yana evirerek yanağını yatağa dayayabilir.

Kucağınızda olmak, sesinizi duymak ona gven verir.

Yksek ve ani seslerde irkilir, kollarını geri doğru aniden aabilir.

Yanağına dokunduğunuzda refleks olarak başını o tarafa evirir ve emmek iin arayıcı hareketler yapar.

Avucunun iine parmağınızı koyduğunuzda kavrar.

İkinci ay:

Bakışlarını bir nesne zerinde odaklaştırabilir Ancak gzlerinde zaman zaman kayma olabilir.

Sırtst yatarken yaklaşık yarım metre stnde sallayacağınız renkli bir halkayı sağa sola salladığınızda izleyebilir. Yukarı-aşağı salladığınızda aynı beceriyi gsteremez.

Yznze bakar. Ona bakarken başınızı hafife sağa-sola oynattığınızda yznz izler.

Sırtst yatarken ellerinden tutup kaldırmaya alışırsanız başını tam tutamayıp arkaya dşrebilir.

Yzkoyun yatınca başını 1-2 santimetre kaldırabilir. Ani seslerle irkilir.

Tabanlarına destek yaptığınızda elinizi glce itebilir.

Elini ağzına gtrmeye başlayabilir

nc ay:

Siz konusunca size gler,

Ellerini incelemeye başlar, kol-bacak hareketleri artar. Bu kendini tanımanın ilk uğraşlarıdır.

Anne ve baba gibi yakın kişilerin sesini ayırdeder.

Huzursuzlaştığında, ağladığında kendisi ile konuşursanız bir sre susup dinleyebilir.

Agu benzeri sesler ıkarır..

Kırmızı bir nesneyi sağa-sola gezdirdiğinizde izler

Yzkoyun yatırılınca başını kaldırıp 1 dakika yukarıda tutabilir

Dikey pozisyonda dolaştırılmaktan ok hoşlanır, nk artık dnyayı tanımaya başlamıştır.

0-3 AY İİN NERİLER

Bebeğinizle gzgze bakın.

Yzne glmseyerek ve hoşnutlukla bakarsanız o da kendinden hoşnut olacak, kendini değerli bulacaktır.

Onunla konuşun,ninniler, şarkılar syleyin. Değişik sesler, mzikler dinletin (saatin sesi, hafif mzik sesi, kuş sesi, gibi)

Onu hafif hafif, mziğin ritmine uygun olarak sallayın.

Yatağının zerine iple hareketli resimler renkli kumaş, snger, kağıt paralarından oluşan oyuncaklar asın (Yaklaşık 50 cm yukarı)

Ona ismiyle seslenin.

Beslerken kucağınıza alın.

Kucağınıza aldığınızda bedenini hafif hafif okşayın.

Ağladığında, huzursuzlaştığında hemen yanına gidemiyorsanız bile ona seslenin, ve kısa srede yanına gitmeye alışın. Onunla sakin bir sesle konuşun, ninni syleyin, kucağınıza alın.

Kucağınızda, taşıma koltuğunda veya bebek arabasında onunla dolaşmaya ıkın.

Yatarken ya da kucakta onu yumuşak bir battaniye ile sararsanız kendini daha rahat hissedebilir ve kendi ani hareketleri ile uyanmaz.

Sırtst durumdan kaldırırken başını arkaya dşrebilir: yatırıp kaldırırken başını elinizle arkadan destekleyin.

Ellerini tutarak el hareketlerine ynelik oyunlar oynatın. (tel sarar oyunu gibi)

Bebeğinizi orta sertlikte bir yatakta, ince bir yastıkla, sırtst veya yan yatırmanız nerilir.

Drt-Altı ay

Gelişim

4. ay:

Yzkoyun yatınca başını kaldırıp etrafa bakabilir.

Renkleri ve uzağı grebilir.

“Aa-uuu” gibi sesleri sık sık ıkarır.

Ayaklarının zerine bastırılmak istendiğinde basmayıp bacaklarını karnına doğru eker

Gece uykuları bir miktar dzene girer.

Nesnelere uzanmaya başlar. Birinci ayda sz edilen refleks olarak yakalama davranışı kaybolur.

5.ay:

Yzkoyun yatınca başını kaldırıp dik tutabilir.

Dnmeye başlayabilir. Dşmelere dikkat!

Bu dnemde basmayabilir.

Sesli (kıkır kıkır) glebilir, bunu sizin de katılmanızla, konuşmanızla daha da arttırır.

Geceleri daha uzun uyur: 6-8 saati bulabilir.

Bir elinde tuttuğu nesneyi diğer eline geirebilir.

Sırtst yattığında ayaklarını yakalayıp ağzına gtrebilir.

6.ay:

Destekle oturabilir.

ıngırağı salladığınızda sesine dner.

Oyuncaklara uzanır.

Bu dnemde henz basmaması normaldir.

Yzkoyun yatınca kollarını gergin tutarak baş ve omuzlarını, gvdesinin st kısmını yataktan kaldırabilir.

Anne-babası uzaklaşınca ağlayabilir.

Eline aldığı her şeyi ağzına gtrr.

4-6 ay iin NERİLER

Bu dnemde onunla “ce-e” benzeri oyunlar oynayın.

Değişik sesler ıkaran oyuncaklar, ıngıraklar verin

Değişik sesler, mzikler dinletin

Bebeğinizi yıkarken, altını değiştirirken, beslerken onula konuşun.

Onun ıkardığı seslere siz de cevap verin, ıkardığı sesleri taklit edin.

Onun ulaşabileceği mesafelere plastik, renkli, yaşına uygun oyuncaklar ya da plastik bardak, tabak gibi ev eşyaları koyarak almaya teşvik edin. Oyun malzemelerini seerken gvenli olmalarına zen gsterin


Byk, renkli resimler, şekiller, kitaplar gsterin.

Aynada kendisine baktırarak oynayın, bu arada ismini tekrarlayın.

7-9 Ay

GELİŞİM

7.ay:

“aa!” gibi ığlık benzeri sesler ıkarır.

nne konan ya da uzatılan oyuncakları alır; kendisi de uzanabilir.

Kağıt parası gibi kk cisimleri avulayarak almaya alışır.

Yzne kapatılan bir mendili ekip aabilir.

Yzkoyundan sırt stne veya tersine dnebilir.

Desteksiz oturmaya başlayabilir.

Grş alanından ıkan nesneleri, kaybolduğu noktada aramaya başlar. Bu nesnelerin srekliliğinin oluşmaya başladığının bir gstergesidir.

Elindeki nesneleri vurarak ses ıkartmaya alışır ve sesin kaynağını araştırır.

8. ay:

İsmi seslenilince dnp bakar.

Aynada kendisine bakmayı sever.

Sesinizden kızgın ya da neşeli olduğunuzu anlayabilir. Yapma, cıss gibi ynergeleri anlayabilir.
Eline verilen biskvi, ekmek gibi yiyecekleri yer.

Biraz uzaktaki oyuncaklara ve cisimlere uzanarak almaya alışır.

Hece benzeri sesler (ba, da) ıkarır.

Yardımsız en az 5-10 saniye oturabilir.

Bir elinden diğerine nesne aktarabilir.

Tutunarak ayakta durabilir

Başparmak işlev grmeye başlar.

Leblebi, fıstık gibi kk nesneleri parmaklarının işlevsel kullanımıyla alabilir. Bu nedenle bu tr nesneleri ulaşabileceği uzaklığı koymamalıdır..

9.ay:

Heceleri birleştirir: “bababa-dadada” gibi.

Bastırdığınızda bacaklarına ağırlığını verir.

İki eline birer oyuncak alıp tutabilir.

Bir cismi bir rtnn altına sakladığınızı grnce rty kaldırıp altında onu aramaya başlayabilir.

Sınıflandırma yapabilmeye başlar. rneğin sevdiği ve sevmediği şeyler oluşmaya başlar.

Parmağınızla gsterdiğiniz yere bakabilir.

7-9 ay İİN NERİLER

Sallanınca veya sıkılınca ses ıkaran, yaşına uygun oyuncaklar verin. Bu oyuncakların, kk paralarının olmamasına dikkat edin.

Onunla konuşurken, byk insanla konuşur gibi durup, onun cevap vermesini, ses ıkarmasını bekleyin.

Ona evdeki eşyaları gstererek isimlerini syleyin.

Ona her gn biraz resimli kitap gsterin ve kısa bir-iki yk anlatın ya da okuyun.
Ona dndrebileceği, stste ya da iie koyabileceği oyuncaklar ya da plastik tabak, bardak gibi ev eşyaları verin.


Onunla oyuncak plastik kpleri ya da kutuları stste dizip devirmece oynayın.
El-yz yıkama, banyo yapma, ve yatma işlerini hep aynı şekilde yaparak bir alışkanlık oluşmasını sağlayın.

Yeni yapmaya başladığı ya da yeni kazandığı yetilerini coşkuyla karşılayın.Her fırsatta onu farkettiğinizi ve yaptıklarıyla ilgilendiğinizi hissettirin.

10-12 AY

GELİŞİM

10.ay:

El ırpma, bay bay yapma gbi oyunlar oynar.

“Hayır” dediğinizde ağlayabilir ya da zlebilir.”Cici” ve “Cıss” gibi szckleri anlayabilir, uygun tepki verebilir.

Yabancılardan korkar: anne/babasına tutunup yapışabilir.

Gece uyanıp anne/babasını isteyebilir.

Eşyaya tutunarak ya da kendi başına ayakta durabilir. Bazı bebekler bu yaşta emekler, hatta yryebilirler. Ancak bunları yapamıyorsa bu da normaldir.

Yatağının iinde yatıyorken oturur duruma geebilir.

“Ağzın nerde?” gibi sorulduğunda, ağzını, burnunu, ayağını vb. gsterebilir.

11.ay

İsteklerini işaretle veya sesle, ama ağlamadan, belirtebilir. İşaret parmağı ile gsterebilme nemli bir gelişim basamağıdır.

Sizinle topu karşılıklı yuvarlayarak oynayabilir.

Bazı resimleri, eşyaları tanır: “…… nerede?” diye sorduğunuzda eliyle gsterebilir.
Belirli bir oyuncağına, battaniyesine, ya da yastığına ok dşkn olabilir.

Etrafı incelemeye meraklıdır.

Mzik duyunca hareket eder, oynar.

Cisimleri bilerek yere atar ve sizin almanızı bekler. Bu, neden-sonu ilişkisi kurmanın başlangı biimleridir.


Bazı davranışlarınızı taklit edebilir: telefonla konuşma, bardaktan su ime,.. gibi.
Ayakta durabilir. Yryebilir, ancak henz yryemiyorsa bu normaldir.

12.ay:

Bilinli olarak baba gibi bir kelime syleyebilir.

İki oyuncağı birbirine vurarak oynayabilir. Yardımsız ayakta durabilir.

Tutunarak ayağa kalkabilir.

Bazı bebekler bu yaşta yryebilirler.

Şişe iindeki zmleri parmağını şişenin iine sokarak ıkartmaya alışır.

Amacına ulaşmak iin bilinli olarak alet kullanmaya başlar. rneğin uzakta olan bir nesneye ulaşmak iin bir atalı kullanabilir, ya da nesnenin altındaki rty ekerek yaklaştırabilir.

10-12 AY İİN NERİLER:

Bebeğiniz yerde battaniye zerinde oturup oynarken ondan birka adım uzaklaşıp geri gelerek, ona her zaman geri geleceğinizi ğretin, gven verin.

Yeni insanları, yeni yerleri, ve yeni nesneleri ona gsterin.


Resimli kitaplara birlikte bakın ve resimler hakkında konuşun.

Banyoda plastik oyuncaklar, doldurup boşaltabileceği plastik bardaklar verin. Ya da odaya serdiğiniz geniş bir naylon rtnn zerine koyacağınız bir kap su ile bu oyunu oynatabilirsiniz.Ancak asla yalnız bırakmayın.
Dilimlenmiş elma, ekmek, biskvi gibi eli ile alıp yiyebileceği besinleri nne koyun. Ayrıca eline kaşık vererek birlikte tutun, yemeye teşvik edin. Etrafın kirlenmesini nemsemeyin, nk bu denemeler onun iin ok nemlidir.
Bir şeyi işaret ederek istediği zaman, ona o cismi verirken ne olduğunu da syleyin.
El-yz yıkama, kucağa alma, hafife sallama, ninni syleme gibi yatmaya hazırlık işlemlerini hep aynı saatlerde, aynı biimde yaparak alışkanlık gelişmesini sağlayın.
Gece uyanıp ağlarsa ona seslenin, yanına gidip konuşun, okşayın. Ama ışığı yakmayın ya da kucağa almayın. Yanında uyuyana kadar kalabilir, şimdi uyku zamanı olduğunu syleyebilir, yatarken dinlemeye alıştığı bir ninni ya da şarkıyı syleyebilir ya da dinletebilirsiniz.

Yrme denemeleri yaptığı ortamın gvenli olmasına zen gsterin Yrme, ayrışmanın, bir birey olmanın simgesi gibidir, yreklendirin.
Onunla oynayın.

13-18 ay:

GELİŞİM

Hayvan seslerini taklit edebilir.

En az bir kelimeyi bilinli syler (babasına baba demek gibi).

Sağ ve sol elini eşit derecede kullanır. Henz sağ ve sol el arasında belirgin bir tercihi yoktur.

Bebekler oğunlukla bu aylara kadar yrrler. Yrmeseler bile 10 saniye kadar yardımsız ayakta durabilirler.

Yaklaşık on kelimesi vardır.

Emekleyerek merdiven ıkabilir.

Bir nesneyi eğilip yerden alıp doğrulabilir.

İki kple kule yapabilir.

Bardağı tutup su iebilir.

Karşılıklı top atma, yuvarlama gibi oyunlar oynayabilir.

Vidalı kapakları beceriksiz de olsa aabilir.

Gnlk kullanılan nesnelerin işlevlerini bilmeye başlar. “Şapkanı nerene giyersin?” “Ayakkabını nereye giyersin?” gibi soruları gstererek yanıtlayabilir.

13-18 ay iin neriler:

Sizinle birlikte sofraya oturtun. Eliyle ve kaşıkla yemesine izin verin, arada siz de yedirerek destekleyin.

Banyoda oyuncaklar, doldurup boşaltacağı kap ya da plastik şişeleri verin.

Bebeğiniz henz yrmyorsa mutlaka doktora danışınız.

Onunla konuşmanız ve oyunlar oynamanız zihinsel gelişimini olduğu kadar fiziksel gelişimini de glendirecektir.

18-24 ay:

GELİŞİM

Evde yapılan toz alma, telefonla konuşma gibi etkinlikleri taklit eder.

Kalem-kağıt alınca karalama yapar.

Koşabilir. Topa ayağı ile vurabilir

Daha nce sizden daha kolay ayrılırken, bu aylarda tekrar sizden ayrılmada zorluk gsterebilir.

Sizin szlerinize, isteklerinize “hayır” demeye başlayabilir.
fke nbetlerine kapılabilir.

Belirli bir oyuncağına veya battaniyesine ok dşkn olabilir.

İki kelimeyi yanyana getirerek kullanabilir: “anne gel” gibi.

Getir-gtr işlerine yardım edebilir.

Kaşık-atalla, kendini doyuracak kadar yiyebilir.

Merdiven ıkar.

Amacına ulaşmak iin ok farklı yolları sınar. Kazanlı ıktıklarını sıka dener.

Ayakkabı, oyuncak gibi sık kullandığı nesneleri yerlerinde (odasında, ekmecesinde) arar, bulur.

Bu dnemde tuvaletini, bazan yaptıktan sonra, haber verebilir.

18-24 AY İİN NERİLER

Kalem-kagıt verip izmeye, karalamaya teşvik edin.

Ona iki-drt paralı basit yap-boz oyuncaklar verebilirsiniz.

Kutuları veya kpleri stste koyarak onunla birlikte kuleler yapın.

Ev işlerinde ondan bazı ufak-tefek yardımlar isteyin: getir-gtr, bunu pe at, gibi…

El yıkama alışkanlığını ona yardım ederek kazandırın.

Yaptığı kk işler ve abalar iin ona glmseyerek, “aferin” diyerek memnun olduğunuzu belli edin.

Hareket yeteneğinin arttığı bu dnemden itibaren ev kazaları aısından dikkatli olun. İlaları, deterjanları, amaşır suyu şişelerini onun ulaşamayacağı yerlere kaldırın. Yemekleri en arka ocakta pişirin. Sıcak su dolu aydanlığı bebek sofrada iken orada bulundurmayın. Burna, boğazına cisim veya fındık, leblebi gibi yiyeceklerin kaması en ok bu yaşlarda grlr. Kk cisimleri veya yiyecekleri ulaşabileceği yerde bulundurmayın. Merdiven başlarına parmaklık ya da oynatamayacağı, zerine ıkamayacağı engeller koyun.

Bu dnem benlik gelişim dnemi ve buna bağlı olarak sınırların sınanması dnemidir. Bu nedenle ocuğunuzun sizin koyduğunuz sınırlar erevesinde yetilerine uygun seimler yapmasını destekleyin. rneğin, “Şu kazaktan birini giydirebilirim. Sen se” gibi.

Ağlayarak, tepinerek istediği bir şeyi yaptığınızda bu tr davranma olasılığı artacaktır. Bu şekilde istediğinde yapılmadığını grrse bu davranışı azalacaktır.

Hibir zaman tabak elinizde odalarda dolaşarak ocuğunuza yemek yedirmeyin.

NC YAŞ:

GELİŞİM

-drt kelimeli cmle yapar.

X şeklini izebilir.

ok sayıda soru sormaya başlar.

Şarkı syleyebilir.

Bildiği nesnelerin resimlerini tanır, adını syleyebilir.

Bazı harfleri ve szckleri tam syleyememesi, telaffuz kusurları olması normaldir.

Tuvalet eğitimi bu yaşta tamamlanmıştır. Ancak arada kaırmalar normaldir.

Bazı giysilerini kendisi ıkarabilir.

Kapıların kolunu evirebilir.

Yerinde zıplayabilir, ancak zıplaması biraz beceriksiz olabilir.

Tek ayak zerinde kısa sre durabilir

Her adımda bir basamak olmak zere merdiven ıkabilir..

tekerlekli bisiklete binmeye başlar

Anne-babadan bu yaşlarda daha kolay ayrılır

Diğer ocuklarla beraber oynar, ama karşılıklı değil, yanyana oynama şeklindedir.

Hayali oyunlar oynar.

Sıklıkla "hayır" der, fke nbetleri olabilir. Bunlar bilinli bir şekilde ele alınmalı, szel olarak itiraz ettiği konularda istediğini elde etme hakkı olduğunu bilmeli, ama fke nbetleri ile istekleri yerine gelmemelidir

3 Yaş iin NERİLER

ocuğunuz size bir şey sylerken televizyonu kapatarak, gazetenizi elinizden bırakarak onu dinleyin: ileride o da sizi dinleyecektir

Onunla konuşurken oturun, onun gz dzeyine gelin.

Oyuncakların toplanmasını oyuna dnştrerek bu alışkanlığı kazandırın: rneğin arabaları garaja sokmak, topları veya kpleri bir sepetin iine uzaktan atmak, gibi.

Ev işlerinde yardım etmesine olanak verin, ve ondan bunu isteyin: toz alma, atal-kaşıkları ayırma, eşyaları ekmecelere yerleştirme, gibi..

Yaptığı kk işler ve abalar iin ona glmseyerek, “aferin” diyerek memnun olduğunuzu belli edin.

Onunla resim ve hikaye kitapları okuyun.

Mzikli ocuk oyunları oynayın, şarkı syleyin.

Aile fotoğraflarına bakarak kişilerle ilgili olaylar anlatın.

Birden e kadar meyveleri, elbisesinin dğmelerini, ya da parmaklarını beraberce sayarak oynayın.

Byk karton kutuları ev ya da araba yaparak oynaması iin verin.

El yıkama-kurulamayı ğretin.

Banyoda oyuncaklar ve kpklerle oynayın.

zerine binebileceği, zıplayabileceği yumuşak ev esyaları, yastıklar sağlayarak hareket imkanı yaratın

Şekiller yapması iin hamur, ayrıca kağıt-kalem verin. Kalem-kağıtla yuvarlak, kare gibi şekiller izin. Parmak boyası yaptırın.

Mmkn olduğunca, ona seme şansı verin: elma mı, portakal mı istersin? gibi
Giysilerini kendisi ıkarmasına, ve kolay giyilebilen bazılarını giymesine fırsat verin.

Bu dnem ocukları ağızlarına, burunlarına kk cisimleri ya da nohut, fıstık gibi yiyecekleri koyabilirler. Bunları ancak sizin yanınızda ve gzetiminizde iken verin.

DRDNC YAŞ:

GELİŞİM

Herkesin anlayacağı kadar dzgn konuşur.

ok soru sorar: bunların bir kısmının cevaplarını bildiği halde sorabilir. Bunlar onun konuşma yeteneğini geliştirir.

Elini yıkar-kurular.

Giysi ve oyuncaklarını kaldırabilir.

Kağıda dz izgiler izebilir.

Tek ayak zerinde 1-2 saniye durabilir.

Her adımda bir basamak olmak zere merdiven inebilir.

Başka ocuklarla oynamayı,oyuncaklarını paylaşmayı ve sırasını beklemeyi ğrenir.

Vcut yapılarını merak edip byklerin vcudunu incelemek isteyebilir.

Değişik yerlerden, karanlıktan, hayvanlardan korkabilir.

Duygularını kontrol edemeyebilir. Korkuları, kıskanlıkları veya fke nbetleri olabilir.

Cinsel kimliği belirgindir

Byk-kk, ağır hafif gibi kavramları bilir.

Byk dğmeleri ilikleyebilir.

Benim, benimki, senin, seninki kavramları oluşmuştur.

Kol ve bacakların kafadan ıktığı şekilde ilkel insan izimi yapabilir.

Hayali arkadaşlar yaratabilir.

"Bir" ve "birden ok" kavramlarını bilir .

4. YAŞ İİN NERİLER

ocuğunuzla konuşun.

ocuğunuzla ykler okuyun, ykdeki kişileri ona sorun, sonradan da yknn bazı kısımlarını anlatmasını isteyin.

Beraberce basit resimler, rneğin p adam izin. Buna sevinli, zgn, şakın yzler yapın. Bunlara uygun szler syletin.

Sayı sayma alışmaları yapın.
Evdeki televizyon, radyo, amaşır makinesi gibi eşyaların nasıl alıştığını ona anlatın.

Size ykler, olaylar anlatmaya teşvik edin, anlatırken dinleyin ve anlattıklarından hoşlandığınızı belli edin.

Siz mutfakta iken oyun hamuru veya hamur vererek onun yaptığı şekillere bakın, zerinde konuşun. Onlara konuşmalar yaptırın.
Yaptığı resimleri, şekilleri beğenin ve herkesin grebilmesi iin ortaya koyun ya da asın.

Renkleri ğretin.

Birlikte top oynayın. Karşılıklı atma dışında bir kutunun iine atma, veya rampadan yukarı-aşağı yuvarlama oynayabilirsiniz.

Saklamba oynayın.
Beraberce yap-boz yapın.

Arabalarla, bebeklerle, mutfak eşyaları ile kendi kendine oyun kurmasına imkan verin.

Başka ocuklarla oynaması iin uygun ortamlar yaratın, onlarla oynamaya teşvik edin.

Giyinme, diş fıralama, sa tarama gibi işlerini mmkn olduğu kadar kendisinin yapmasını sağlayın.

Eşyaları taşıma, yerleştirme gibi basit işlerde size yardım etmesini isteyin. Ona ev iinde kk sorumluluklar verin: rneğin gazeteyi her gn belirli bir sepete koymak, akşam yemeklerinde ekmeği sofraya gtrmek gibi.

Bu konulardaki kk başarılarını, hatta sadece gsterdiği abaları bile, glmseyerek, “aferin” diyerek dllendirin, gurur duyduğunuzu belli edin.

Otomobil ve Trafik:

Bu yaş, sokakta gvenli şekilde yrmeyi, gvenle oynayabileceği yerleri, kibrit, tp gaz gibi tehlikeleri ğretmek iin uygun bir zamandır. Siz de sokakta karşıdan karşıya geerken kurallara uyarak ona rnek olun.

Otomobilde emniyet kemeri takarak ona iyi rnek olun. Otomobilde onu ne, kucağınızda bile olsa, oturtmayın.

ocuğunuzu arabada birka saniye bile olsa yalnız bırakmayın.

5. yaş

GELİŞİM

Kısa bir yky, ya da o gn olan bir olayı anlatabilir.

Birka şarkı syleyebilir.

Bazı giysilerini giyebilir.

Basit bir p adam izebilir. gen ve kareyi kopya edebilir.

Bazı renkleri bilebilir.

Anne-babanın koyduğu kurallara uyabilir. Ancak doğru ile yanlışı ayırdedemeyebilir.

Bağımsızdır. Kendi kendine dışarı ıkmak isteyebilir. Birok şeyi kendisi yapmak ister .

Paylaşmayı sevmez.

Sık sık huy değiştirebiir. Hatta bazen saldırgan olabilir.

Bazı hayali oyun arkadaşları olabilir.

Vcut kısımlarını merak ettiği iin doktorculuk oynayabilir.

Genellikle arkadaşla iyi oynar

Her rakam bir nesneye karşılık gelmek koşuluyla beşe kadar sayabilir

En az beş renk bilebilir.

5.Yaş İİN NERİLER

Olumlu sıfatlarla anın benliğini zedeleyici şekilde eleştirilerde bulunmayın, ocuğunuza “aptal, tembel” gibi sıfatlar sylemeyin. Ya da “sen ocuksun, anlamazsın” demeyin.

Hareketli oyunlar, spor ve dans, koordinasyonunu, vcut becerilerini geliştirir .

Resim izme-boyamada, anlatımda, ya da evde ufak-tefek işlere yardımlarında kk başarılarını, hatta sadece gsterdiği gayretleri bile, glmseyerek, “aferin” diyerek memnuniyetinizi belli edin:

Ne kadar iyi topladın,

Ece ile ne gzel oynadınız.

Dzgn izdiğini farkettim: devam et

Ya da: Seninle kurabiye yaparken ben de ok eğlendim

6.YAŞ:

GELİŞİM

Birka rengi, haftanın bazı gnlerini, sabah-ğleden sonra gibi zaman kavramlarını bilir.

Doğadaki olayları merak edebilir: “gece nasıl oluyor?” “yağmur nasıl yağıyor?”, gibi.

Sizi ve sizin koyduğunuz kuralları arkadaşlarının anne-babaları ile karşılaştırabilir.

Başkalarının hoşuna gitmeye alışır. Bu nedenle genellikle kurallara uygun davranır.

Yardımsız kendisi giyinebilir.

ok sıkı olmayan dğmelerini ilikleyebilir.

Ayakkabılarını bağlayabilir.

Elişi makasıyla kağıt kesebilir.

Tek ayak zerinde 1-2 kez sırayabilir.

ğretiliği zaman 5e kadar istenilen sayda nesne verebilir

6.YAŞ İİN NERİLER

Soru sormasını, etrafı araştırmasını destekleyin. Size soru sorduğunda bazen “sence nasıl (veya neden) olabilir?” şeklinde sorarak onu dşnmeye ynlendirin.
Her gn en az bir kez hareketli oyunlar oynamasına olanak sağlayın


Olumsuz davranışları olduğunda “ara verme-mola” yntemini uygulayabilirsiniz: “şimdi bir ara veriyoruz: odana gidiyor, ve bir sre oradan ıkmıyorsun ve davranışın zerinde dşnyorsun”.
Ama onun da duygularını, fkesini uygun şekilde ifade etmesine izin verin, haklı olduğu konularda ona hak verin.
Televizyonu gnde bir saat ile sınırlayın. Bunun dışında daha retken etkinlikler yapmalıdır

7.yaş: OKULA HAZIRLIK VE OKUL

GELİŞİM

Yardımsız giyinebilir.

Ayrıntılı bir p adam izebilir.

Bazı cisimlerin ne olduğunu ona sorduğunuzda tanımlayabilir, ne işe yaradıklarını syleyebilir. rneğin: elma meyvadır, yenir; araba ve tren, insanları taşımaya yarar, gibi.

Paylaşmayı bilir, ama hile de yapar. Kardeşlerini ve arkadaşlarını kıskanabilir.

zellikle kendi cinsinden arkadaşlarla oynar. Arkadaşıyla ortak oyunlar veya uğraşılar srdrmeyi sever

Erişkinleri taklit etmeyi sever.

7.YAŞ İİN NERİLER

Okula hazırlık olarak gideceği okulu nceden grmesi, okulun bir resminin eve konması veya odasına asılması yararlıdır.

ocuğunuzu sz dinleme, kurallara uyma ynnden bu yıl hazırlamanız iyi olur.

Bu konudaki ufak gayretleri iin bile onu kutlayın.

Okul dneminde yaşamında sınıf arkadaşları ve sınıf ğretmeni gibi yeni kişiler belirecektir. Bymenin nemli bir yanı da diğer insanlarla iyi ilişki kurabilmektir. ocuğunuz iin arkadaşlar giderek daha fazla nem kazansa da yine de anne-babası ok nemlidir ve ailenin bir bireyi olmaktan hoşlanır.

Okul nlğ giymekle de ğrenci topluluğunun bir parası olduğunu hisseder, arkadaşları ile bağlantıları artar, giysilerin yarattığı grnt farklılıkları ortadan kalktığında iletişim kolay başlar.

devlerini kendi kendine yapmalıdır. Arasıra, ya da bitirdikten sonra sizin de bakmanız, alışmasından, sorumluluklarını yerine getirmesinden memnun olduğunuzu belirtmeniz yerinde olur.

8-9 yaş:

GELİŞİM

Arkadaşları ile ortak ilgi alanlarını paylaşabilir: koleksiyon yapma, uak resmi biriktirme gibi.

Yarışmalı oyunları sever.. Karşı cinsten ocuklarla da oynamaya başlar.

Banyoda, giyinip-soyunurken grlmekten kaınma şeklinde utanma davranışları gsterebilir.

Kız ocuklarında gğs bymesi başlayabilir.

10-12 yaş (ergenlik ncesi):

GELİŞİM

Boyu, zellikle bacakları hızla uzamaya başlar (Bu dnem kızlarda 14, erkeklerde 16 yaşına kadar srer, daha sonra yavaşlar).

Bazı ocuklarda hormonal gelişim kendisini gsterebilir: kızlarda gğs gelişim, erkek ocuklarda cinsel organların bymesi ve hafif kıllanma başlayabilir

Bazı kız ocukları ilk adetlerini 11-12 yaşında grrler .

ocular bu yaşlarda karşı cinse biraz daha fazla ilgi duyabilir.

Genel olarak arkadaşları daha fazla nem kazanır. Bir tane “en iyi arkadaşı” olabilir. Arkadaşlarıyla ilşkileri birlikte oyun oynamak dışında birbirlerinin gereksinimlerini anlama, sırlarını paylaşma şeklinde ilerler.

Akıl, drstlk, lm gibi soyut kavramlar yerleşmeye başlar.

Anne/babanın szn genellikle dinler

Başkaları ile konuşmayı sever

OKUL AĞI İİN NERİLER

Sylenenleri yaptığında, doğru işler yaptığında ona vg szleri syleyin.

İlgi alanlarına ve yeteneklerine uygun etkinlikler semesine yardımcı olun, nerilerde bulunun ve olanak yaratmaya alışın.

Sizinle konuşmaya, ve duygularını size anlatmaya teşvik edin.

ocuğunuzu okumaya teşvik edin, hoşuna giden kitapları kendisinin semesine izin verin.


Okul dışında spor, mzik, resim, doğayı inceleme, koleksiyon yapma, gibi ilgilerini destekleyin.

Aık havada oynayabilmesi iin olanak ve zaman bulmanız nemlidir.

Gnlk yaşamdaki kuralları onunla beraber belirleyin veya zerinde konuşun: kuralların nedenlerini nce ona sorarak bulmasını, anlamasını sağlayın. Bu kurallara uymasının beklendiğini anlatın.

Okul arkadaşlarının onu etkileyebileceğini, hatta onların baskısını hissedebileceğini bildiğinizi ona anlatın. Bu tr etki ve baskılardan size sz etmeye teşvik edin, ve o durumlarda ne yapabileceği zerinde konuşun.

Televizyon izlemek, ocuğunuzun eğitimine yardımcı olabileceği gibi aşırı yapıldığında onun edilgen, hareketsiz, soru sormayan bir kişi olarak yetişmesine de yol aabilir. Bu nedenle onun seveceği ve yararlanabileceği programlardan bir seim yapmasını ve hafta ii gnlerde bir saati gemeyecek şekilde onu izlemesini, diğer zamanlarda dışarıda arkadaşları ile oynama, kitap okuma, resim yapma, ev işlerine yardım etme, mzik dinleme gibi başka uğraşılar yapmasının sağlayın.

ERGENLİK

GELİŞİM

VCUTA ve ZİHİNSEL olarak değişim dnemidir.

Hızlı boy uzaması kızlarda ortalama 12, erkeklerde 14 yaş civarında olur. Uzama vcudun her kısmında aynı zamanda başlamadığı iin vcut oranlarında değişme olur: ene kemikleri yzne, bacakları gvdesine gre orantısız gzkebilir. Hormonların değişmesi kıllanma, cinsel organların gelişmesi, kızlarda gğs gelişimi, erkek ocuklarda ses değişimi gibi belirtilerle devam eder.

Bazı ergenlerde bu tr “byme “ belirtilerinde arkadaşlarına gre gecikme olduğunda, evreden kendilerine “ufaklık”, “tysz” gibi isimler takıldığında bundan olumsuz etkilenirler. Grnt en nemli şeylerden biridir: boyunun basket oynayabilecek kadar uzun olmayacağını dşnme, mankenlere veya artistlere benzemeye zenme, grnşnden hoşnut olmama ok yaygındır. Yeme bozuklukları bu dnemde ortaya ıkabilir: grnşn beğenmeme, zayıflamaya alışma, gibi.. Bazan bunda aşırıya kaabilirler. Hızlı kilo kaybı olursa mutlaka doktora başvurunuz.

Duygusal olarak değişkendirler, bir gn neşeli, ertesi gn karamsar olabilirler.

Drstlk, bağlılık, lm gibi soyut kavramları benimser ve uygularlar.

Siyaset, felsefe, ve toplumsal olaylara ilgileri artar

Uzun vadeli dşnmeye başlar,

Kendilerine hedefler belirler

Kendilerini arkadaşları ile karşılaştırırlar.

Ergen, anne-babadan bağımsız olmak ister: fiziksel byme ile erişkin olgunluğuna ulaştığını sanabilir. Bu nedenle her alanda bağımsızlık ister. Bu nedenle ailenin ders alışma, giyinme gibi konulardaki uyarıları onu rahatsız eder.

Arkadaşlarının etkisinde fazla kalır. Bir gruba dahil olmak isteyebilir

Kız-erkek ilişkileri nem kazanır: aşık olabilir.

ERGENLİK DNEMİ İİN NERİLER:

Yeni alanlara, uğraşılara ilgi duymasını nemseyin, destekleyin, ona yardımcı olun.

Arkadaş grupları ile yapılan spor, mzik gibi sağlıklı ve rahatlatıcı etkinliklere fırsat yaratın, teşvik edin.

Grup arkadaşlığının nemini anladığınızdan bahsedin, ancak grup iinde insanın kendi benliğini korumasının nemini de hatırlatın

Kendisini dşndren konuları ya da sorunlarını bir erişkinle konuşması iin teşvik edin. Sizinle konuşmak istememesini anlayışla karşılayın ve bunu ocuğunuza syleyin.

Artık ocuk olmadığını ve istediğini yapabileceğini syleyerek size karşı geldiğinde (ki bu normaldir), ona kendi kendini ynetebildiğini ispat ederse sizin de onu uyarmanıza gerek kalmayacağını anlatın. Byk bir insan gibi davranırsa, sizin de kendisine o şeklide daranabileceğinizi syleyin.

zgrlklerini, kendisine aıklama yapmadan ve gereksiz yere kısıtlamayın.

Kimliğini oluşturma sreci iinde, rnek alacağı bir erişkinin varlığı gerekir. Davranışlarınız, ondan istediğiniz davranışlarla uyumlu olursa sze gerek kalmayacaktır.

TELEVİZYON (TV)

ocuğunuz bydke grdklerinden ve duyduklarından etkilenmesi daha kolay olmaya başlayacak, bu nedenle TV etkinlik kazanacaktır. Bir kısım TV programları gerekten eğiticidir ve seyredilmelidir. Ancak pek ok ocuk gereğinden fazla TV seyretmektedir. TVu bebeği ya da ocuğu oyalamak iin kullanmak, bebeği karşısına oturtup ev işlerini yapmak, ya da ocuğun saatlerce izlemesine izin vermek yanlıştır. ocuğu hareketsiz tuttuğu gibi retken bir uğraşı yapmasını da engeller. Televizyon karşısında fazla zaman geiren ocuklarda fazla kilo alma, kemik ve eklem bozuklukları daha sık grlr. ok fazla TV seyreden ocuk okumaya, oyunlara daha az zaman ayırmaktadır. TV sağlıksız beslenme alışkanlığına rnek olmaktadır. Ayrıca TV programları ocuklara şiddet ve korku gstermekte, ocuğun yaşı, zihinsel ve duygusal durumu uygun olmadan nce alkol, uyuşturucu ve cinsellik ieren grntler sunmaktadır. Aileler ocuğun seyredeceği programları ve sreyi kontrol altında tutmalıdır. Aşağıda bazı neriler verilmiştir:

Programları sein. TV’u rastgele amayın, mutlaka nceden planlayın. Sizin ona bir program semenizdense, izlemesini uygun grdğnz iki program arasında kendisinin seim yapmasını sağlayın.

Gnde en fazla 1 ya da 2 saat TV seyretmesine izin verin.

Televizyonu uzun sreli aık tutma alışkanlığınız varsa eğitici kanalları aık tutun.

ocuğunuzla birlikte TV seyredin. Programın ne olduğu, iyi ve kt ynleri hakkında onunla konuşun.

Onun grmemesi gereken yerde TV’u kapatın. Ona aıka yaşı ve deneyimi aısından programı uygun grmediğinizi syleyin.

Tm izgi filmlerin ocuğunuza uygun olduğunu dşnmeyin. Pek oğu vahşet dolu sahneler ierir.

Gn ierisindeki pek ok program: rneğin “talk show”lar, pembe diziler ocuğunuz iin uygun değildir.

Kendiniz daha az TV seyrederek, daha fazla okuyarak ona rnek olun. Ona da dergi, kitap okuyun.

TV yerine başka, eğlenceli etkinlikler bulun, hatta bir liste yapın. evrenizdeki diğer anne-babalarla da konuşarak listenizi genişletin.

TV’u, iyi davranışlarına dl olarak kullanmayın. Gezintiyi, dışarı ıkmayı kullanın.

Okul başarısı iyi olmayan ocukların TV seyretme sreleri hergn yarım saat azaltılmalıdır.

Yemek sırasında asla TV seyretmesine izin vermeyin.

Ev Kazaları:

Her şeye ilgi duyan ve karıştıran 2-3 yaş grubunda ev iinde pek ok kaza grlmektedir. Evinizi bu bakımdan sık sık kontrol etmeli ve ortamda zarar verebilecek şeyleri bulundurmamalısınız. Bunlardan en sık karşılaşılanları:

sıcak su/ay yanıkları (sofrada ya da mtfaktaki ocağın n kısımlarında sıcak su ya da yiyecek bulundurulması)

ulaşılabilen yerlerdeki deterjan veya amaşır suyu ime,

kk oyuncak paraları ya da kuruyemiş gibi yiyeceklerin boğaza kaması

masadan ya da ila dolabından ila alıp yeme

bıak, makas ile yaralanma

olup bunlar iin devamlı nlem almak gerekir.

amaşır suyu ime durumunda ocuğunuzu kusturmaya alışmayıp hemen hastaneye gtrnz.

Araba (otomobil)

ocuğunuzu hi bir zaman n koltukta kucağınızda oturtmayın. En kısa mesafelerde bile mutlaka arkada, bebek koltuğunda olmalıdır.

http://www.cnd.org.tr/images/aileler/