Üye Girişi
Anket
Çocuklardaki beyin hastaliklarinda kök hücre tedavisinin yeri var midir?


Not: BU YAZI Ocak 2006da ULUSLARARASI TIBBI YAYINLAR TARANARAK HAZIRLANMISTIR.

Kök hücreler kemik iligi veya kandan elde edilen, vücudun baska hücrelerine dönüsme kabiliyeti olan hücrelerdir. Kisinin kendi kanindan, iliginden, ya da embriyolardan (olusmakta olan, taslak halindeki canli), yenidogan bebeklerin göbek bagi kanindan alinarak denemeler yapilmistir. Kök hücrelerin, dokuyu tamir yetenegi gözönüne alindiginda hasar görmüs beyinde de tamir yapabilecekleri akla gelmektedir.

Hastaya verilen hücre kendi hücreleri degilse, bunlara karsi tepki vermemesi için kisinin bagisiklik sistemi baskilanir. Bu amaçla oldukça kuvvetli, bazi yan etkileri olan ilaçlar verilir. Kisiye kendi hücreleri verildiginde bu tür ilaçlar gerekmez.

Kök hücre tedavisi eriskinlerin beyin hastaliklari arasinda Parkinson, Huntington ve inmede kullanilmistir. Ancak belirgin bir yarar saglamamistir ve yerlesmis tedavilerin yerini alacak sekilde yaygin kullanilmamaktadir. Bu tedavilerin en fazla yapildigi G.Kore'den, inmeli hastalarda bu yöntemi diger tedavi yöntemleri ile karsilastiran, bilimsel olarak yeterli olan tek bir çalisma yayinlanmis olup iyilesmeyi hizlandirabilecegini düsündürmektedir. Yine eriskinlerde diger tedavi yöntemlerine yanit alinamayan toplam 250 multipl skleroz hastasinda kök hücre tedavisinin ilk sonuçlari olumlu olarak bildirilmistir; çalismanin evre 3 olarak adlandirilan, daha kesin veriler beklenen kismi halen devam etmektedir. Çalismanin bu evresi tamamlanip sonuçlari alinmadan uygulamaya girmeyecektir.

Kök hücre tedavisi çocuklarda kan hastaliklarinda, beyin tümörlerinde kullanilmis ve kullanilmaktadir. Ancak beyin hastaliklarinda bu hücrelerin beyin dokusunun içine geçmesi gerekmekte, ve bunun için de beyinde yakin zamanda olusmus bir zedelenme (örnegin oksijensiz kalma, damar tikanmasi) olmasi gerekmektedir. Çocuklarda beyin ve sinir hastaliklarinda kök hücre tedavisi olarak, sadece kandan alinan kök hücrelerle vücuttaki kalitsal kimyasal bozukluklarin düzeltildigi durumlar vardir: bunlar "lökodistrofi" grubu hastaliklardan bazilari olup kök hücreler vücutta eksik olan kimyasal olayi yerine getirmekte, ancak sadece hastaligin henüz belirti vermedigi erken evresinde verilirlerse belirtileri kismen önleyebilmektedir. Ancak mevcut belirtileri geriye çevirememektedirler. Sadece beyinde olan hastalik ve zedelenmelerde ise çocuklar için yapilmis hiç bir çalisma yoktur.

Kalitsal ve ilerleyici beyin hastaliklarinda embriyonlardan alinan kök hücreler deney hayvanlarina verilmis, ancak bu hücrelerin istenen hücreye dönüsebildigi ve yeterince uzun süre kaldigi gösterilememistir. Bu hastaliklarin yukarida sözedilen inmeden farki, ilerleyici niteliklerini yasam boyu devam ettirmeleri ve kök hücre ya da diger tedavilere yasam boyu gerek duyulmasidir. Bu özellikler kök hücre tedavisini güçlestirmektedir.

Yaygin ve ilerleyici beyin hastaliklarinda en etkili olacak kök hücrelerin hangi kaynaktan elde edilecegi, hangi yolla verilmesi gerektigi ve beyinde uzun süre kalmalarinin nasil saglanacagi konulari henüz aydinlatilmamistir.

Kök hücreleri ileride nörolojik hastaliklarin tedavisinde kullanilabilirler, ancak henüz arastirmalar devam etmektedir. Türkiye Çocuk Nörolojisi Dernegi bu konudaki çalismalari yakindan izlemektedir. Ancak yasal olarak nöron kök hücreleri insan tedavisinde henüz onay almis degildir. NÖROLOJIK hastaliklarda henüz klinik uygulamanin baslamasi için zamana ihtiyaç vardir: istenmeyen yan etkiler ve gercekten yararli olup olmadigi konusunun aydinlanmasi ve hastalarin, özellikle çocuklarn risklerden korunmasi için bu konu daha iyi çalisildiktan sonra uygulamaya geçilmesi gerekmektedir.